2017(e)ko martxoa 26, igandea

HITZALDI BAT BARTZELONAN




Hitzaldia Bartzelonan. Hango Unibertsitate Autonomotik deitu zidaten: “Bai, Roberto, Spannabis izeneko azokan izango litzateke. Ikusiko duzunez oso jendetsua da, baina mintzaldietan, hain zuzen ere, ez dugu lortu erakargarriak izatea. Aurten profil ezberdineko hizlariak ekartzea pentsatu dugu...”. “Profil ezberdineko” izenen zerrendan, ezaguna egiten zait hau: Amarna Miller, Podemoseko “porno-star”, iragarki bati esker oso ospetsu bihurtu zena, iazko Erotismo Azokan.
Ostegun arratsaldean da hitzaldia eta ostegun goizerako hirian nago. Emakumezko taxilari batek hoteleraino eramaten nau biharko egunik egongo ez bailitzan (edo hobeto esanda, biharko egunik izatea gutxi inporta balitzaio bezala) . “Hotel dulce hotel”. Noizean behin, globalizazioaren seme sentitzea ez dago gaizki. Dutxa ederra hartzen dut , telebistan BBC kanalaren berriak entzuten ditudan bitartean.
Gainerako beste zenbait hizlarirekin geratua nago bazkaltzeko, azokatik gertu dagoen jantoki batean. Egoitza Cornellá auzoan dago, nire buruko unibertsoan “La Banda Trapera del Rio”, “Estopa” eta Jordi Evole-ren jaioterria. Baina Traperoen “Ciutat Podridak” ez du inondik ere horren ustela ematen. Egundoko bulego eraikinez josita dago zonaldea. Geroago, “bloke berdeak” auzoaren bestaldean daudela azalduko didate. Jantokiko mahaian  nirekin bilduta daudenak unibertsitateko irakasleak dira, baina kanpotik ikusita, beteranoen rock talde bat ematen dute. Bost minuturen buruan, badirudi aspaldiko lagunak garela.
Azokan sartzean andrazko hizlariekin biltzen gara. Aurkezpenak, musuak... Ehunka postutan biltzen den jendetza artean, ozta-ozta jotzen dugu aurrera. Edariak, aldizkariak, espartinak, pipak... kalamuarekin zerikusirik duen guztia erakusketa erraldoi batean. Hori bai, stand bakoitzean neska katxarro bat aurre aldean, bertoko  zorabioa areagotuz.
Azkenean entzungelara heltzen gara. Seigarren hizlaria naiz. Marta Trigo, Virginia Montañés eta Amarna Miller “Sexua eta Kalamua” izenburuko tartean daude. Gero gure txanda dator: “Kalamua, Musika eta Kontrakultura”; Antoniu Llort Suárez eta David Pere Martínez Oró hizlariekin batera mahaian.
Hasieratik susmoa dut emakumezkoen gaia askoz erakargarriago izango dela. Sexu tantrikoa, kalamuaren erabilera sexurako... Amarna “aktore porno baino askoz gehiago” bezala aurkeztua da, baina inork ez digu zehazten “askoz gehiago” hori zer den. Bere berbaldiari esker, Kalifornia eta Espainia artean bizi dela jakingo dugu, “porno egiteko drogak ez ditugula erabiliko” sinatu behar dutela eta Kalifornia “gure herrialdea  baino askoz sutsuago dela kalamuaren legalizazioaren aldeko borrokan, Espainia marka zuri bat besterik ez dela”.
Gizonezkoen txanda hasi baino lehenago atsedenalditxo bat. Publikoaren erdia ez da itzuliko. Gurean musika da nagusi. Gure gaiak, antza, ez du aurrekoarekin konparatzerik arreta erakartzeko orduan. Berrogei bat lagun geratzen dira hor, gure txapa entzuteko prest.
Nire hitzaldian, drogen gaiak, trantsizio garaitik hona nolako tratamendua izan duen aztertu nahi dut. Bertoko teknikarien laguntzaz aukeratutako abestiak banan-banan entzuten dira: Los Polares, Los Calis, Eskorbuto, Parabellun...
Bukaeran galdera pare bat eta txaloak. Antolatzaile apartak kataluniar hauek. Atseginak harremanetan,  serioak tratuetan.      



2017(e)ko martxoa 16, osteguna

SUPERKALI FRAGILISTIKO




Pamela Traversen “Mary Poppins” ipuina, Walt Disneyren gogokoena zen txikitan.
Gauero ezinbestekoa zuen loak hartzeko orduan.
Handitan, umeentzako pelikulen industriarik erraldoiena eraiki zuenean, haurtzain magikoaren istorioa zinera eramatea obsesio huts bihurtu zen harentzat.
Baina hasiera batean erraza zirudiena (zeinek esaten dio ezetz sosa pilo bati?) bere biziko erronkarik gogorrena bihurtuko zen.
Hogei urte behar izan zuen Mickey Mouseren egileak idazlea konbentzitzeko. Pamelari ez zitzaion batere gustatzen iparramerikarraren estiloa, eta argi zuen, gauza guztien gainetik, ez zituela bere pertsonaiarik kuttunena marrazki bizidunetan ikusi nahi.
Baina Waltek ez zuen erraz amore ematen. Londresen bizi zen idazlearen iritzia aldatu nahian, bere inperioa bisitatzera gonbidatu zuen. Los Angelesen, elkarrizketa luzeak zirela medio, Dysneyk benetako aktoreen pelikula bat egitea onartu zuen eta ontzat hartu zuen baita ere Pamela berak prozesu osoa gainbegiratzea. Traversek behartuta, ezinbesteko klausula bat sinatu zuten: idazlearen gustukoa ez bazen, pelikula sekula ez zen inongo zinematan proiektatuko.  
Egun horiek bizi izan zituztenen arabera, Traversen jarrera ezin itxiago eta gogorragoa izan zen. Ez zuen gustuko musikala izatea, Dick Van Dyke aktorearen aukeraketaren kontra agertu zen hasieratik, eta marrazkien erabilerari -nahiz eszena gutxietan izan- ezetzik bortitzena eman zion.
John Lee Hankock-en 2013ko “Saving Mr.Banks” filmean egun horietan gertatu ziren gora-behera guztiak islaturik daude.  Emma Thompsom  ezin hobeto aritu zen protagonistaren paperean, “victoriar” portaerak erakutsiz. Egunez egun talde osoaren lana hankaz gora jartzen zuen idazleak, eta azkenean, guztion etsipenerako, Londresera itzuli zen emisio eskubideak sinatu barik.
Walt Dysney bera bidaiatu zen Londresera azken ahalegina egitearren. Ordurako, eta beti pelikularen bertsioan, marrazkien magnateak informazio gehiago zeukan: Pamela Travers-ek oso haurtzaro gogorra bizi izan omen zuen Australian -bere jaioterrian- eta bere aita banketxe batean zeukan lanetik bota zuten, alkoholarekin izandako arazoak zirela medio, MaryPoppins ipuinean Mr Banks izeneko familiako aitari gertatzen zaion legez. “Zuk eta biok fantasia bitartez errealitatea birmoldatu nahi izan dugu. Utz iezadazu niri ere halakorik egiten, Travers andereñoa...” eskatu omen zion Dysneylandiaren sortzaileak...
Nola edo hala, 1964. urtean “Mary Poppins” film luzea, lehen aldiz eman zen Los Angelesko premier batean eta ordutik hona, Julie Andrewsek antzeztutako pertsonaiak bizirik jarraitu du belaunaldiz belaunaldi umeen bihotzetan.
Oso txikia izanik, amak Santurtziko “Consa” zinemaren inauguraziora eraman ninduen pelikula ikustera eta oso bizirik daukat oraindik nire baitan jasotako talka: parkeko marrazkiekin egindako kanta eta dantzak (psikodeliari buruzko nire lehenengo ikasgaia) , kedar-garbitzaileen mundu magikoa, airean zintzilik tea hartzen zuen lodikotea...
Aitatasunaren ondorioz dozenaka haurrentzako zinta ikusi beharra izan dut, eta nire uste makalean, oraindik ere Maryk ez du konparatzerik. Nire harridurarako, gaur egungo txikien gustukoa izaten da baita ere. Hogei urteko ahaleginak merezi izan omen zuen.
Superkalifragilistikoespialidosoooo...   









2017(e)ko martxoa 9, osteguna

LARUNBAT INAUTEAN



Etxetik irtetean, kalean inauteriak pil-pilean daude. Egia esan, pozten naiz horrenbeste ume mozorroturik ikusteaz, dagoeneko nik ez baitut ume txikirik etxean. Amaitu dira niretzat burukomin egun horiek: “Ikastolan esan digute Hansel eta Gretelen mozorroak jantzi behar ditugula”, “Aita, zuk badakizu Mielotxinez mozorrotzeko zer egin behar dudan?”...
Umeak gaztetu egin zaizkit eta orain euren kabuz mozorrotzen dira euren jaietara joateko. Atzean gelditu dira etengabeko desfile eta erakustaldiak; azken orduko aztoramenak eta hurrengo egunetan hain ohikoak ziren katarro edo gripeak. Eta atzean geratu da, baita ere, alderik okerrena: “Aita, gainerako gurasoak mozorrotuta joango dira ikastolako festara, zergatik ez zara zu ere mozorrotzen?”. Sentitzen dut, baina, errespetu osoz... gorroto ditut bete beharreko jaiak.
Horrelako matrakak aldera utzita, orain beste lasaitasun batez ikusten ditut besteen inauteri jantziak.
Metroko bagoian algara koloretsu batek lagundurik noa nire geltokiraino. Printzesak eta super-heroiak nagusi dira txikien artean. Nerabeek, beti bezala, gustuko dute taldeka janztea: untxiak hemen, apaizak hor, Asterixen herritarrak han. Nire aurrean eserita Jaungoikoa omen dago, izara batez jantzita, triangelu bat buruan eta keinuka dabilen bihotz argidun batez.
Portugaleteko Errepelega auzoan dago nire jomuga. MCD taldekoek Adimusik musika eskolan jotzen dute gaur. Bizkaiko punk-rock talderik zaharrenetariko bat berriro ikusteko parada. Bertoko auzo giroan maskarada ere nabaria da. Emanaldiaren ikusleen artean moja bizardun bat (abesti guztien leloak taldeko abeslariak baino ozenago errepikatzen dituena), ia bi metroko Angus Young bat, Ramones talde osoa ume txiki jantzian, eta, nolabaiteko Beyoncé bat ere bai... Barre eta topo egite artean, gaua espero nuen baino askoz gehiago luzatu da.
Itzuliko metroan, zenbait ordu beranduago, lehengo alaitasuna eta kitzikapena erabat desagertu dira. Umeen arrastorik ez da geratzen eta orain ez da horren erraza ezberdintzea untxiak edo kanguruak edo tenis pilotak diren, peluxe ziztrin horiek janzten dituztenak. Avatar pelikularen protagonistak Bob Esponjaren lepoan egiten du lo eta bai... hor nonbait ikusi dut lehengo Jaungoikoa, bazter batetan makurturik eta burua belaun artean hondoratuta. Bihotzeko argia amatatu egin zaio.
Biharamuneko sofan, telebista aurrean, mozorroek erortzen jarraitzen dute. Bat batean Donald Trumpi “bere herrialdean bakarrik” agindu nahi duela entzuten diot (baina ez da horren garbi geratzen, zertarako irabazi nahi dituen, bere herrialdetik at antolaturiko gerra horiek guztiak). Aznarrek dagoeneko ez omen du katalanez lagunartean hitz egiten eta euren autonomia bertan behera desegitearen aldeko bihurtu da. José María Gonzalez “Kichi”, Podemoseko Cadizeko alkateak, orain dela urte pare bat antimilitarista sutsua zenak, orain “jateko plater bat mahai gainean jartzea” erabateko lehentasuntzat hartzen du, nahiz eta horretarako, Saudi Arabiarako gerraontziak egin behar izan.
Nik neuk ez dut inolako zerikusirik, atzo horren “alaitsu eta borrokan kementsu” dantza egiten zuenarekin. Nire zigortutako burmuinaren ertzen batetik Celia Cruzek abesten dit berriro ere : “Nooo/ no hay que llorar/ que la vida es un carnaval/ y las penas se van cantando”...

2017(e)ko otsaila 27, astelehena

HEAVY METALEZKO ORFEOIA


Orfeon Logroñes izeneko abesbatza
Berrogei kideko orfeoi bat Kortatu, Leño edota Eskorbuto taldeen abestiak ematen? Ba bai. Logroñotik datorkigu gertakari bitxi hau.
Abesbatza batek zenbait pop-rockeko klasiko moldatzea, sarritan ikusten den zerbait bihurtu da. Orain dela hamar urte, diputatuen kongresuak hogei urte betetzen zituela eta, Donostiako Orfeoiak ezohiko errepertorioa eskaini zuen bertan. Euskal klasikoen artean trantsizio garaiko iragarkiak eta abesti salduenak sartu zituzten. 1969. urtean Rolling Stones taldeak “You Can’t Always Get What you Want” kantu ederra grabatu zuen. Hasieran “Gospell” estiloko koru bat sartzeko asmoa bazuten ere, azkenean “London Bach Choir” elkartearen laguntzaz egin zuten, rock esparruan ordura arte inork egin ez zuena eginez.
Moldaketa lanetan trebezia duen norbaitek zuzenduz gero, horrelako nahasketek nahiko emaitza borobilak lortzen dituzte. Azken bolada honetan ez da batere arraroa Abba, Beatles edo Queen taldeen klasikoak bertoko edozein koruren emanaldietan entzutea.
Baina egia esan, “Orfeón Logroñés”en kasua aparta da benetan. Urtero Errioxako hiriburuan ospatzen den ACTUAL jaialdi ospetsuaren zuzendaritzak zeozer ezberdina egin nahi zuen aurkezpenerako. Haiek bazekiten abesbatzaren zuzendariak, Diego Martinezek, oso moldaketa bikainak egin zituela pop-rockeko zenbait mitorekin eta erronka egin zioten: Kortatu, Eskorbuto, Barricada eta antzeko taldeen abestiekin gauza bera egitea. Emaitzak ezin du erakargarriago izan. Youtuben argitaratutako bideoak 40.000 bisita gainditu ditu. Gazte mordo bat hurbildu da haiengana eta fenomeno honi buruzko erreportajeak ugaritu dira nonahi.
“Mierda de Ciudad”, “Mucha Policía, Poca Diversión” eta “Blanco y Negro” tankerako abestiek oso itxura izugarria hartzen dute orfeoi baten ahotsetan. Baina... halako mezuak abesteko orduan, ez al da arazorik sortu koruko kide helduenen artean?
Olivia Berdonces-ek, elkarteko presidenteak, ezetz esan zigun: “Orfeoia hamasei urteko mutilekin batera hirurogeita hamar eta gehiago boluntariorekin osatzen da. Enkargua egin zigutenean argi eta garbi utzi genuen kide bakoitza libre zela ez egitearren, baina batek ere ez zuen huts egin. Denak, zereginean, erne eta tinko jardun dira, arazorik gabe”.
Hala eta guztiz ere, arduradunek ez diote garrantzi berezirik eman nahi gertatukoari eta anekdota dibertigarritzat hartu nahi dute hau, besterik gabe.
Baina istorio honek beste atal bitxi bat ezagutu du berriki. Logroñoko Zenobia “Power-Metal” taldeak laguntza eskatu zien euren azken grabazioan parte hartzeko. “Militia est Vita” kantuan orfeoiaren ahotsak bikain moldatzen dira giro apokaliptiko bat sortzeko asmoz.
“Hiri honetan denok ezagutzen dugu elkar. Zenobia taldekoak aspaldian zebiltzan gure atzetik, elkarrekin zerbait egiteko. Guretzat oso erraza izan zen. Haiek partiturak pasatu zizkiguten eta gure kabuz grabatu genituen. Egia esan, dena elkarturik entzun genuenean harritu egin ginen, emaitza sinestezina baita, benetan”.
Eta orain zer? Ekitaldi guztietan joko al dituzte horrelako bitxikeriak?
Oliviak erabateko erantzuna eman zidan: “Hauek ez dira nonahi jotzeko abestiak. Eliza batean adibidez ez ditugu jotzen, baina beste mota bateko egoitzetan bai... gainera kontratuak gehitu dira eta antolatzaileek jo egingo ditugula ziurtatu nahi dute”.


2017(e)ko otsaila 23, osteguna

BARULLO NO AREA


Liburuaren Azala


Jakina denez, ironia arriskutsua izan daiteke. Sortzaileen munduan bera erabiltzeko ohitura daukatenak lar ondo dakite zenbaterainoko egia den hori. Irratigintzan lan egiten dugunok askotan entzun behar dugu esaera tematia: «Ironiak ez du irratian funtzionatzen»... Esperientziak beste hainbat zereginetan ere nekez ulertzen dela diosku.
Ordiziako 'Ciclos Iturgaiz' taldeak ironia, sarkasmoa eta umore garratza zituen oinarri. Honelako kasuetan gertatzen den legez, zure aldekoak fan sutsuak izan arren, zure kontrakoek ez dizute erraz barkatuko zure ausardia.
'Ciclos Iturgaiz' bikotearen abestien izenburuak irakurri besterik ez duzu, zertaz ari naizen jakiteko: 'Nicaragua Somocista', 'No a la Legalización', 'Lemoniz Funciona' , 'Arzak y Compañia'...
Haien inguruko lehenengo berria e-mail baten bidez izan nuen. Trapagaraneko musika elektroniko talde bat zirela baieztatzen zuten eta argazkian aurpegiak mozorroturik bazituzten ere, neska eta mutila zirela zioten.
Bi bider ikusi nituen zuzenean jotzen. Lehenengoa Gernikako gaztetxean. Hor jabetu nintzen biak gizonezkoak zirela eta ez zirela Trapagaranekoak, Ordiziakoak baizik. Emandako informazioa ere adarjotze hutsa zen. Bada, ekitaldi hartan bildu ginenok bagenekien zer motatako eskaintza eroa zen eurena eta ondo pasatu genuen euren lelo ganorabakoak elkarrekin abesten.
Bigarrenean aldiz, jendartean denetarik zegoen. Pinpilinpauxa konpartsaren txosnan aritu ziren, Bilboko aste nagusiko festa giroan. Jarraitzaileekin batera beste hainbat entzule zeuden, bikotearen berri ez zutenak. Horietako batzuei ez omen zitzaien batere gustatu taldearen proposamena, inongo zuzentasun politikotik at. Batzuk kantuka eta txaloka genbiltzan bitartean, beste batzuk txistuka eta botilak botaz zebiltzan. Bi lan interneten atera ostean iaz erretiratzea erabaki zuten, «bageneuzkan abestiak beste disko bat osatzeko, baina jadanik ez genuen hasierako grinarik. Jendeak gure rolloa ezagutzen zuen eta horrela ez da probokaziorako tarterik geratzen...»
Joan den astean Ricardo Gomez-ek, taldeko kideak, Bilboko Anti liburu-dendan 'Gooolpe de Vista' eleberria aurkeztu zuen. Aukera aprobetxatuz, bikotea berriro elkartu zen «akustiko» pare bat eskaintzeko eta berriro ere bertokoen artean egonezinen bat sortzeko, haien hitz adar-joleak zirela eta: 'Las Gemelas Olsen/ Y Hanna Montana/ Viva el Rollo Txungo/ Con zorras americanas'...
'Gooolpe deVista' nobelak eskaintzen duen tesia, ildo beretik datorkigu. Protagonistak bere amorantearen etxean paper zahar bat aurkitzen du txiripaz. Ikerketak egin ondoren aurkikuntza itzela egingo du: Laurogeiko hamarkadan, Realak irabazitako ligak akordio politiko-militar baten barruan kokatzen ziren. Ezkutuko bilera batzuetan Espainiako selekzioa ere talde honen jokalariz betetzea erabaki zen eta hau guztia, jakina, helburu bakar batekin: euskal gazteen ilusio eta gogoak politikatik ateratzea eta futbolean finkatzea.
Ricardo Gomez, Vigon jaio zen 1970. urtean. Etorkina eta langilea Euskal Herrian -bere hitzekin esanda- «popero eta zeltiar»- tzat hartzen du bere burua. Liburuaren azala ere berak egindakoa da. Bi arratsalde besterik ez nituen behar izan eleberri osoa irensteko eta berriro ere tipo honen burutazioekin haluzinatzeko. Burutik pasatzea ere!

2017(e)ko otsaila 16, osteguna

MUSIKA JOTZERA BESTE ALDE BATERA



Phil Collins
Eta egun batetik bestera musika telebistatik desagertu zen. Tira, beti geratuko dira kanal tematikoetan ikus daitezkeen bideoak edo ETB 1-en edo TVE-ren bigarren katean ordu txikietan ematen dituzten programa bereziak, baina kate jeneralistetan ez da ia musika emanaldi izpirik geratzen. Etorkizunean norbaitek “Cachitos de Hierro y Cromo"  edo “Ochéntame Otra Vez” tankerako bilduma bat egin nahi izanez gero, gorriak eta bi pasatuko ditu ordu erdi bat osatzearren.

Audientziaren diktadurak, ezinezkoa ematen zuena lortu du. Gaur egun, “prime-timean” agertzen diren kantari bakarrak “talent-showetan”  lehiatzen direnak dira. Batzuetan, hori bai, “El Hormiguero” eta antzeko programetan musikariren bat ikusten dugu, normalean barregarri geratzeko, musika izan ezik mota guztietako pitokeriak egiten, bere azken lana saltzeko ahaleginez. Oraindik ezin burutik kendu Jamie Cullumi egin zioten “elkarrizketa”. Imajina daitezkeen froga lotsagarri guztiak pasatu ondoren eta musikari apartaren pazientzia amaitzear ematen zuenean, azkenean piano aurrean jarri zen bere kantu bat ematearren. Eta egin, egin zuen, baina ez genuen entzun, une horretan hain justu ere publizitatea hasi zelako, Jamierentzat leiho txiki bat pantailan utziz non irudia ikus zitekeen, baina soinurik gabe.  Non geratu ote dira orain dela hamarkada pare bat horren ohikoak ziren playbackeko emanaldiak? Non “Katu kale” edo “La Edad de Oro” estiloko saioak? Non larunbata gaueko ikuskizunak, Lazaroven “zoomez” betetakoak?
Jose Miguel Contreras eta Daniel Ecija, eragin handiko tele-produktoreek, hitzaldi batean azaldu ziguten gertakariaren ustezko jatorria. Kate pribatuak martxan jarri zirenean, hauek biek Tele 5ean egiten zuten lan, Emilio Aragonek aurkezten zuen magazinean hain zuzen. Programaren audientzia igo nahian Phil Collins musikaria kontratatu zuten, egun horietan Madrilen zegoela aprobetxatuz. Hirutan agertu zen programa horretan Genesis taldeko bateria ohia. Hurrengo egunean irrikan zeuden audientzien erregistroak begiratzeko eta... hara non ezuste galanta hartu zuten. Phil Collins agertzen zen bakoitzean ikusleek ospa egiten zuten izurria izango bailitzan. Handik aurrera programatzaileen jargoian “Collins Efektua” izendapenarekin geratu zen bataiatua fenomenoa betiko.
Hau ez da herrialde guztietan era berean gertatzen noski. Britainia Handian, adibidez, oso argi daukate zein garrantzizkoa den musikagintza euren ekonomian eta “Britain’s Got Talent” programekin batera BBCk eta gainerako kateek ongi dakite sortzaile berrien eskaintzak zaintzen, programazio zabala bezain oparoa eskainiz.
Gurean aldiz, artista berriak “Youtube” eta antzeko erremintak erabiltzera behartuta daude. Ordu nagusietan “Operación Triunfo” eta haren senideak dira toki duten bakarrak.
Ustezko jakintsuek osatutako epai-mahaiek goraipatzen eta mespretxatzen dituzte ospearen atzetik aurkezten diren artistak. Horietatik, ordea, oso gutxik lortzen dute ibilbide sendo bat osatzea. Urak dakarrena, urak daroa.
“Learning The Blues” abestian, Frank Sinatrak oso ondo azaltzen zuen: “Mahaiak hutsik daude/ dantza-pistan inor ez dago/ maitasun kantu bera jotzen ari zara/ hamargarren aldiz/ hasiera da, beste froga bat, besterik ez/ zure lehenengo ikasgaia/ “bluesa” zer den ikasteko.
Ba horixe bera.   
       
              

2017(e)ko otsaila 9, osteguna

KOINATU BATEN AITORMENAK

"Ocho Apellidos Catalanes" pelikularen aurkezpena
New York Post: “Pelikula bikaina. Hasieratik bukaera arte ikusleak ez du arreta izpirik galduko”.
Le Monde: “ Gutxitan ikusten den film borobil horietakoa. Oskar usaina dario”
Le Figaro: “Betiko klasikoekin parekatzeko modukoa. Zinemarekin maiteminduko zara ezinbestean”.
Nire koinatua: “Kaka zaharra. Bost minutu pasa eta gero lo seko geratu nintzen”.
Ba bai. Nolabaiteko txiste hau irakurri nuenean guztiz identifikaturik sentitu nintzen. Ni neu naiz, askotan, koinatu hori. Azken bolada honetan kezkatzeko moduko maiztasunez  gertatzen zait neuri ere. Kritikak lau izar jarri dizkion pelikula bat ikustera joan eta etxera itzuli normalean dudan baino lerdo aurpegi handiagoarekin.
Tipo arraroa bihurtzen ari ote naiz?  Kritikoek sumatzen dituzten lilurei antzemateko ezgai?  Toni Erdmann film austriar-alemaniarra eta Comanchería estatubatuarra nire azken “harribitxiak” izan dira. Lehenengoan bi ordu eta erdi egon nintzen horrenbeste sari merezi duen bertuteen zain. Alferrik. Konturatzen nintzen, hori bai, ez nintzela bakarra, beste batzuk ezin zutelako metraje osoa jasan eta hanka egin zutelako bukatu baino lehen.
Bigarrenarekin, agian, problema nirea da. Sinesgarritasun eza igartzen dudanean (fantasiazko pelikula ez izanik) gainerako guztiari soberako deritzot.
Egun hauetan Rajoyri leporatu diote lotsagarria dela Goya sarientzat hautagaiak direnen lanak  ikusi ez izana. Ez dakit nik presidente baten beharren artean bere herrialdean egiten diren pelikulak ikustea dagoenik, (kontutan edukiz badaudela baita ere antzerki lanak, zuzeneko kontzertuak, mota guztietako erakusketak, eta abar), baina nire uste makalean estatu honetan egiten den zinegintza ez dago, hain zuzen ere, inor etxetik ateratzeko moduan. Ez dago, bada, promozio kanpainek eta kritika gehienek kokatzen duten lekuan.  Alex de la Iglesiaren azken lanetan efektismo hutsa besterik ez dut ikusten eta Almodovar aspaldian dabil bere buruaren kopia makalak errepikatzen. Kalean maiz entzun ditut horrelako iritziak, hedabideetan oso gutxitan ordea.
Madriletik Bilborako autobus bidaia batean “Ocho Apellidos Catalanes” pelikularen bideoa jarri ziguten. Lehenengo partean horrenbesteko arrakastaren zergatiak ulertu ez banituen ere, luzapen honetan, gogaitu egin nintzen. Brotxa lodiko umorea da nagusi berriro ere, baina euskal izaeraren parodia “sinpatikoa” eman ba zitekeen lehenengo emanaldian, bigarren edizio honetan irainaren ertzean mugitzen da. Pelikularen hasieran Rafa andaluziarrak lepoan eraman behar du Koldo “Madril ez zapaltzearren”. Kar kar kar. Katalanen irudia bestalde independentziaren eskaera ulertzeko modukoa da, zekena ez dena pedantea da... Gero, sarean informazio bila sartu eta hara non ikusi ditudan lau izarreko kritikak, oso komedia ona dela baieztatuz. Non podo credere.
Eta zer esan gure inguru hurbilenaz. Euskal Herrian lerro arteko kritika arte eder bilakatu da. Badago nolabaiteko “omertá” bat izen sakratuen -eta ez horren sakratuenak bertokoak badira- lanez jendaurrean gaizki ez mintzatzearren. Azken finean auskalo zer gerta daitekeen etorkizunean, topo egitea horren erraza den espazio txiki honetan.
Kritikak edozein arrazoirengatik  susmagarriak direnean, antzu bihurtzen dira. Eta ezbairik ez, kaltetuena, epe luzean, kultura bera eta kulturgileak dira. Bada ikasteko garaia. Bitartean, koinatuen iritziak nagusi izan beharko.